Bu bilgi, 2 Temmuz 2026 tarihinde Financial Times tarafından aktarıldı ve ardından Bloomberg, CNBC, CNN ya da Forbes tarafından da tekrarlandı: OpenAI, Amerika Birleşik Devletleri hükümetine sermayesinin yaklaşık %5’lik bir hissesini devretmeyi önermiş olabilir. Rakamın ötesinde, asıl analiz edilmesi gereken şey Sam Altman’ın savunuyor olabileceği fikir: Amerikan yapay zekâ endüstrisinin tamamında devleti, bir egemen varlık fonu modeli üzerinden, sermaye ortağı olarak konumlandırmak. Kamu gücü ile teknoloji arasındaki ilişkiye dair bu yaklaşım, Avrupa’nın seçtiği yoldan belirgin biçimde ayrılıyor.
Yöntem açısından önemli bir not: bu aşamada hiçbir şey kesinleşmiş değil. Financial Times, bilgiyi “görüşmelere aşina iki kişiye” dayandırıyor; gazete bu görüşmeleri “kavramsal” ve “erken aşamada” olarak nitelendiriyor. Dolayısıyla ortada başlatılmış bir işlem değil, tartışılmakta olan bir öneri var. Tam da bu nedenle konu öğretici.
Financial Times’a göre önerinin çerçevesi
Gazeteye göre OpenAI, federal hükümete yaklaşık %5’lik bir pay devretmeyi önermiş. 2026 yılının Mart ayında tamamlanan rekor yatırım turunda ulaşılan 852 milyar dolarlık post-money değerleme üzerinden hesaplandığında, bu pay yaklaşık 42,6 milyar dolara karşılık gelir. Sam Altman’ın bu fikri doğrudan Başkan Donald Trump ile, ayrıca Ticaret Bakanı Howard Lutnick ve Hazine Bakanı Scott Bessent ile görüştüğü aktarılıyor.
Ancak asıl yapısal unsur yalnızca OpenAI’nin kaderi değil. Financial Times’a göre Altman ve şirketin diğer yöneticileri, başlıca Amerikan yapay zekâ şirketlerinin (Google, Anthropic, Meta ve xAI’nin adı geçiyor) her birinin, Alaska Permanent Fund’dan ilham alan bir araca kendi sermayelerinin %5’ini ayırmasını önermiş olabilir. Böylece fiilen, Atlantik’in ötesindeki tüm yapay zekâ endüstrisinin kamu payı taşıyan bir yapısı oluşacaktı.
Ancak kaynak kullanımı açısından iki önemli temkin notu var. İlgili şirketlerin listesi kesin değil: bazı aktarımlar buna Nvidia, Micron veya AMD gibi yarı iletken üreticilerini de ekliyor ve Financial Times da hangi şirketlerin katkı yapmayı kabul edeceğinin bilinmediğini vurguluyor. Forbes’un görüştüğü dosyaya aşina bir kişi ise Anthropic’in, kendi adına yönetimle sermaye devri konusunda bir görüşme yürütmediğini belirtiyor. Ayrıca gazetenin aktardığına göre böyle bir uygulamanın hayata geçmesi Kongre kararı gerektirir; bu da henüz aşılmamış, hem siyasi hem hukuki açıdan ciddi bir engel anlamına gelir.
Alaska modeli: nötr olmayan bir tercih
Alaska Permanent Fund’a yapılan gönderme tesadüf değil. Alaska eyalet anayasası tarafından 1976’da kurulan bu fon, eyaletin petrol gelirlerinin bir bölümünü çeşitlendirilmiş varlıklara (hisse senetleri, tahviller, gayrimenkul) yönlendirir ve 1982’den bu yana her yıl her sakinine temettü dağıtır. Bugün 80 milyar doların üzerinde büyüklüğe sahip olan fon, dünyanın en büyük egemen varlık fonları arasında yer alır.
Altman bu örneği öne sürerek, yapay zekâ tarafından üretilen değeri petrole benzer bir rant olarak yorumluyor: devletin bunun bir kısmını alıp vatandaşlara yeniden dağıtacağı bir servet. Financial Times’ın aktardığına göre argüman şu: Kamunun bu şirketlerde finansal bir çıkar sahibi olması, yapay zekânın sağladığı kazançları “paylaşmanın en iyi yolu” olacaktır. Bu fikir bir yılı aşkın süredir olgunlaşıyor: Altman’ın bu düşünceyi Donald Trump’a 2025’in başlarında sunduğu, OpenAI’nin ise Nisan 2026’da her vatandaşın yapay zekâ kaynaklı büyümeden fayda sağlamasını amaçlayan bir “public wealth fund” (kamusal servet fonu) fikrini öne sürdüğü bildiriliyor.
ABD devleti ile yapay zekâ arasındaki güç dengesine dair bir itiraf
Bağlam, belki de gösterilen cömertlikten daha açıklayıcıdır. Birçok haber, bu öneriyi Washington’da büyük yapay zekâ aktörleri üzerindeki artan siyasi baskıyla ilişkilendiriyor: ekonomik ağırlıklarına, toplumsal risklere ve etkilerine yönelik eleştiriler bunlar arasında. Bu durumda, sermayenin bir kısmını devlete devretmek, endüstri açısından, kamu gücüne kendi refahında doğrudan bir pay vererek düzenleyici barışı satın almak anlamına gelebilir.
İşin çelişkili tarafı da burada ortaya çıkıyor. Devleti ortak yapmak, onu aynı zamanda hem hakem hem taraf haline getirir: gelirlerinden pay aldığı bir sektörü sert biçimde düzenlemek zorlaşır. Tartışma tek bir siyasi kampla da sınırlı değil. Senatör Bernie Sanders ise çok daha güçlü bir kamu hissesi talep ediyor; büyük yapay zekâ şirketlerinin sermayesinin yaklaşık %50’si düzeyinde bir kamusal pay istiyor. Bu da yapay zekâda kamusal mülkiyet fikrinin Amerikan siyasi yelpazesinin her yanında dolaştığını, ancak farklı amaçlarla savunulduğunu gösteriyor: kimileri için değer paylaşımı, kimileri için yeniden kontrol altına alma.
Bu hareketlilik, Amerikan siyasetinin yakın dönemindeki bir sabiti sürdürüyor: yapay zekâyı stratejik bir ulusal varlık olarak görmek. Donald Trump, ilk görev döneminde yapay zekâyı ulusal öncelik ilan eden bir kararname imzalamıştı. Financial Times’ın aktardığı öneri bu mantığı bir adım ileri taşıyor: artık yalnızca sektörü desteklemek değil, ona ortak olmak.
Avrupa tarzı egemenliğin tam karşısında bir model
Olayın önemini en iyi ortaya koyan karşıtlık da burada beliriyor. ABD’de yapay zekâ üzerindeki egemenlik mülkiyet üzerinden tanımlanıyor: devlet sermayeye giriyor, risk ve kazancı paylaşıyor, kaderini ulusal şampiyonlarının kaderine bağlıyor. Avrupa’da ise öncelik kurallarda. Avrupa Birliği, AI Act ile ana aracını belirlemiş durumda: kullanımları çerçevelemek, risk düzeyine göre yükümlülükler getirmek, hakları korumak; ama şirketlere ortak olmamak.
Böylece iki farklı felsefe karşı karşıya geliyor. Bu öneride beliren Amerikan yaklaşımı, çıkarların hizalanmasına dayanıyor: devlet yapay zekâ büyüdükçe kazanıyorsa, onun büyümesine izin verme konusunda da çıkarı olur. Avrupa yaklaşımı ise mesafeye dayanıyor: düzenleyici, piyasayı zorlayabilmek için onun dışında kalır. İlki, yakalanma riskini taşır (hizmet ettiği sektörden kazanç sağlayan bir devlet onu zor düzenleyemez); ikincisi ise sık sık inovasyonu frenlemekle eleştirilse de düzenleyicinin bağımsızlığını korur.
Avrupalı karar vericiler için bu olayın önemi, sonucunun belirsizliğinden çok, açığa çıkardığı şeyde yatıyor. Devletine yaslanan bir Amerikan yapay zekâ endüstrisi ihtimali karşısında, Avrupa egemenliğinin yalnızca düzenlemeye dayanıp dayanamayacağı ya da bunun yanında bir yatırım biçimi gerektirip gerektirmediği kararlaştırılmak zorunda kalacak. Şu aşamada Altman’ın önerisi şart kipiyle varlığını sürdürüyor: Financial Times’a göre “kavramsal” ve “erken aşamada” olan görüşmeler ve Kongre’den geçmesi gereken zorunlu bir adım. Buna karşılık, Atlantik’in iki yakası arasında çizdiği ayrım çizgisi çoktan belirginleşmiş durumda.